Executive Burn-out

Het was een zondagmiddag en er was niets, absoluut niets, aan de hand. Het was stil in huis en ik was helemaal bij met mijn werk. De afwas was gedaan en het huis was gestofzuigd. Zelfs de badkamers waren schoon! Geen deadlines op de loer. Niemand had me nodig. Ik was dit soort momenten niet gewend, dus ik zei tegen mezelf dat ik moest rusten. In plaats daarvan ijsbeerde ik. Ik opende de koelkast en sloot hem. Moet ik de koelkast schoonmaken? Ik pakte mijn telefoon. Geen berichten. Ik leg hem weer neer. Ik zat op de bank en zag wat hondenhaar. Moet ik de bank schoonmaken? Ik stond op. Mijn lichaam en geest voelden onrustig. Stilte voelde als een bedreiging. Logischerwijs sloeg dit nergens op. Ik wist dat ik veilig was, maar mijn zenuwstelsel was het er niet mee eens. Ik heb die dag nooit gerust. Ik scande het huis op zoek naar dingen om schoon te maken en voelde me de rest van de dag rusteloos. Voor veel mensen, vooral degenen die hebben geleefd met chronische stress, trauma, burn-out of verslaving, voelt het als rusteloosheid om te proberen te rusten. Het voelt onproductief, zelfs gevaarlijk. Deze reactie is normaal voor sommigen. Het is een aangeleerde overlevingsreactie. Wanneer "doen" veiligheid wordt Als je bent opgegroeid met chaos, hoge verwachtingen, onvoorspelbaarheid of emotionele wispelturigheid, dan heb je waarschijnlijk al vroeg geleerd dat alert zijn veiliger is dan ontspannen. Hypervigilantie wordt normaal. Productiviteit wordt bescherming en overfunctioneren wordt identiteit. Het lichaam is slim. Het past zich aan aan de omgeving waarin het leeft en na verloop van tijd leert constante stress het zenuwstelsel om alert te blijven. De amygdala wordt reactiever en stresshormonen zoals cortisol en adrenaline circuleren vaker(Zhang et al, 2018). Zelfs als de situatie waarin je je bevindt neutraal is, heb je het gevoel dat je op een bedreiging anticipeert. Traumaonderzoeker Bessel van der Kolk heeft uitgebreid geschreven over hoe trauma wordt opgeslagen in het lichaam. In The Body Keeps Score legt hij uit dat trauma meer is dan een herinnering aan een gebeurtenis. Het lichaam herinnert zich gevaar lang nadat het gevaar is geweken. Als je zenuwstelsel rust nog steeds gelijkstelt aan bedreiging, zal rust niet herstellend aanvoelen. Het zal voelen alsof je niet op je hoede bent. Voor sommige mensen is bezig blijven de manier om ermee om te gaan. De terugtrekking van het vertragen Deze dynamiek zie je in een vroeg herstel van middelengebruik. Verslaving houdt het zenuwstelsel in extremen. Er zijn hoogtepunten en dieptepunten. Urgentie en dan opluchting. De chaos wordt een deel van het leven, zelfs comfortabel. Wanneer iemand nuchter wordt, is er een plotselinge afwezigheid van stimulatie. Stilte kan hard aanvoelen en tijd kan zwaar aanvoelen. Zonder het verdovende effect van een stof, blijf je achter met je geest en gedachten. Onverwerkte emoties komen naar boven. Dan is er nog het beloningssysteem van de hersenen, dat ook is veranderd. Het National Institute on Drug Abuse legt uit hoe herhaald drugsmisbruik de manier verandert waarop dopamine in de hersenen wordt verwerkt. Na verloop van tijd voelen alledaagse pleziertjes gedempt aan. Gewone kalmte kan vlak aanvoelen. In deze staat voelt rust misschien niet vredig. Het kan leeg aanvoelen. Burn-out en instortingsangst Dit fenomeen is niet beperkt tot verslaving. Het komt ook vaak voor bij goed functionerende professionals, zorgverleners en mensen die jarenlang door stress heen zijn gegaan. De Wereldgezondheidsorganisatie classificeert burn-out als een syndroom dat het gevolg is van stress op het werk. Het omvat uitputting, cynisme en verminderde professionele doeltreffendheid. Toch hebben veel mensen met een burn-out moeite om het rustiger aan te doen. Waarom? Omdat stoppen voelt als uit elkaar vallen. Als je je identiteit hebt opgebouwd rond competentie en betrouwbaarheid, kan rust als een zwakte voelen. Als je waarde gekoppeld is aan productiviteit, kan minder doen voelen als minder zijn. Dit heeft ook een fysiologische kant. Na langdurige stress kan het lichaam een adrenalinedaling interpreteren als een bedreiging. Sommige mensen kunnen hoofdpijn, vermoeidheid of prikkelbaarheid krijgen als ze eindelijk stoppen. Het is niet ongewoon dat sommige mensen fysiek ziek worden na een belangrijke deadline of een gebeurtenis onder hoge druk. Het lichaam stort in wanneer het toestemming voelt. De ironie? Rust is wat het systeem het meest nodig heeft, maar het systeem vertrouwt het niet. Trauma, controle en de veiligheidsillusie Voor overlevenden van een trauma kan rust diepere angsten oproepen. Als je vroege omgeving onvoorspelbaar was, heb je misschien geleerd dat je alert moest blijven. Je hebt misschien moeten anticiperen op stemmingswisselingen, kritiek of schade van andere mensen. Vertragen betekende de controle verliezen. Hyper-onafhankelijkheid kan zich ook ontwikkelen als een beschermende strategie. Als je alles zelf doet, kunnen anderen je niet "teleurstellen" en kun je ze niet teleurstellen. Het probleem is dat rust vertrouwen vereist. Het vraagt je om vertrouwen. En vertrouwen kan, voor iemand die diep gekwetst is, voelen alsof je het verkeer in stapt zonder eerst te kijken. Arts en verslavingsdeskundige Gabor Maté spreekt en schrijft over het verband tussen trauma en verslaving. Hij legt uit dat verslavingsgedrag vaak dient als poging om onverwerkte pijn te verzachten. Als deze copingmechanismen worden weggenomen, komt de onderliggende pijn weer naar boven. Daarom zegt hij vaak: "De vraag is niet waarom de verslaving, maar waarom de pijn." Rust neemt afleiding weg en afleiding heeft heel hard gewerkt. Het culturele probleem met stilte Het zou makkelijk zijn om alles te wijten aan persoonlijke geschiedenis, maar dat zou niet het hele plaatje zijn. Je cultuur speelt hier ook een grote rol. De moderne maatschappij beloont snelheid en zichtbare prestaties. Sociale mediaplatforms laten productiviteit zien. "Hustle" wordt gezien als bewonderenswaardig. Uitputting wordt gedragen als bewijs van toewijding. Zelfs leuke activiteiten kunnen performatief worden. Denk aan de vakanties die worden gedocumenteerd en op sociale media worden geplaatst. Trainingen worden bijgehouden en gedeeld. Mindfulness wordt nog iets om af te vinken. Er wordt ons zelden geleerd hoe we moeten zitten zonder iets te verbeteren. Voor mensen die al gevoelig zijn voor angst- of traumareacties, versterkte deze culturele boodschap de overtuiging dat rusten toegeeflijk of onverantwoord is. Immers, als iedereen in beweging is, voelt stoppen als achterop raken. Wat gebeurt er eigenlijk in het lichaam? Inzicht in fysiologie kan versterkend zijn. Het autonome zenuwstelsel heeft twee primaire takken die relevant zijn: Het sympathische zenuwstelsel (activering) en het parasympathische zenuwstelsel (rust en vertering). Wanneer iemand in chronische stress leeft, overheerst het sympathische systeem. Het lichaam raakt gewend aan de constante activering. Overschakelen naar de parasympatische toestand kan onbekend en ongemakkelijk aanvoelen. Het lichaam kan het vertragen van de hartslag en de spierspanning verkeerd interpreteren als een verlies van controle. Dit betekent dat het systeem moet worden bijgeschoold. Geleidelijke, ondersteunde ervaringen van veiligheid zorgen ervoor dat het zenuwstelsel zich kan herijken. Na verloop van tijd leert het lichaam dat kalmte niet gelijk staat aan gevaar, maar het kost wel tijd. Tekenen dat rust onveilig voelt Je herkent dit patroon misschien als: Je voelt je prikkelbaar als je niets te doen hebt. Je verzint nieuwe taken om niet stil te hoeven zitten. Je hebt angst tijdens vakanties of vrije dagen. Je associeert productiviteit met waarde. Je voelt jezelf angstig worden als dingen langzamer gaan. Je vindt het gemakkelijker om anderen te steunen dan om te ontspannen. Deze reacties zijn adaptief. Op een bepaald moment hebben ze je waarschijnlijk geholpen om te overleven. De vraag is nu of ze je nog van dienst zijn. Veiligheid opnieuw leren Het doel is niet om rust te forceren, want dat werkt vaak averechts. In plaats daarvan moet veiligheid geleidelijk worden ingevoerd. Begin klein. Vijf minuten opzettelijke stilte is een goed begin. Korte pauzes zorgen ervoor dat het zenuwstelsel rust ervaart zonder alarm te slaan. Combineer rust met regelgeving. Zachte oefeningen zoals langzaam ademhalen, geleide lichaamsscans of yoga kunnen helpen. De focus ligt op het opmerken van gewaarwordingen zonder oordeel. Herdefinieer productiviteit. Genezing en emotionele verwerking is werk. Rust ondersteunt alles. Interne verhalen over waarde veranderen helpt ook. Proces onderliggend trauma. In een gestructureerde therapeutische omgeving kunnen mensen op een veilige manier de wortels van hun hypervigilantie onderzoeken. Traumageïnformeerde therapieën helpen het zenuwstelsel om verouderde overlevingsreacties bij te werken. Sta ongemak toe zonder in paniek te raken. Wanneer de angst toeneemt (en dat zal gebeuren), betekent dit dat het systeem zich aan het aanpassen is. Door de sensatie te benoemen zonder er onmiddellijk aan te ontsnappen, bouw je tolerantie op. Een ander soort kracht Er schuilt een bepaald soort moed in minder doen. Het kost kracht om bij jezelf te zitten zonder afleiding. Het vergt discipline om de reflex om te overfunctioneren te weerstaan en het vergt nederigheid om te erkennen dat je lichaam al jaren op overlevingsstand werkt. Als rust op dit moment onveilig voor je voelt, bedenk dan dit: je reactie is logisch. Je lichaam heeft zich aangepast om je te beschermen. Het heeft zijn werk gedaan. Maar je mag het systeem wel bijwerken. Je kunt langzaam en gestaag leren dat er niets vreselijks gebeurt als je uitademt. En als je dat niet alleen kunt, hoeft dat ook niet. Bij White River Manor erkent traumaspecifieke therapie dat genezing meer inhoudt dan het stoppen van schadelijk gedrag. Het houdt in dat het zenuwstelsel opnieuw wordt getraind, dat het vertrouwen in het lichaam wordt hersteld en dat opnieuw wordt gedefinieerd hoe veiligheid aanvoelt. Als rust bedreigend voor je voelt, neem die informatie dan in overweging. En informatie die zorgvuldig wordt behandeld, wordt het begin van verandering. Neem vandaag nog contact met ons op om te zien hoe we kunnen helpen. Referenties: Zhang, X., Ge, T. T., Yin, G., Cui, R., Zhao, G., & Yang, W. (2018). Door stress veroorzaakte functionele veranderingen in de amygdala: Implicaties voor neuropsychiatrische ziekten. Frontiers in neuroscience, 12, 367. https://doi.org/10.3389/fnins.2018.00367 Van der Kolk, B. (n.d.). Bessel van der Kolk, M.D. https://www.besselvanderkolk.com/ Wereldgezondheidsorganisatie. (2019, mei 28). Burn-out een "beroepsfenomeen": Internationale classificatie van ziekten. https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases Maté, G. (n.d.). Dr. Gabor Maté. https://drgabormate.com/ NIDA. 2020, 6 juli. Drugs en de hersenen. Opgehaald van https://nida.nih.gov/publications/drugs-brains-behavior-science-addiction/drugs-brain op 2026, februari 19

Executive Burn-out

Nieuws

Wanneer rust onveilig voelt

Burnout, drukte en verslaving: Wanneer “goed functioneren” een waarschuwingsteken is

Hoe je een mentale reset neemt zonder je baan op te zeggen

De wetenschap van rust: waarom echt herstel meer vraagt dan alleen slaap

De link tussen hoge prestaties en emotionele uitputting

Hoe te herstellen van een burn-out

Zeven belangrijke tekenen van een burn-out in het bedrijfsleven.

De luxe van keuze: hoe dagelijkse beslissingsmoeheid kan leiden tot burn-out

Werkt werken op afstand burn-out in de hand?

Hoe stressmanagement te cultiveren in uitdagende tijden?